Tóm tắt: Chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ (MUS) gồm ba phần: lấy hết các phần tử chính có giá trị từ ngưỡng trở lên, tính cỡ mẫu cho phần còn lại bằng công thức (Giá trị còn lại × R) ÷ Mức trọng yếu thực hiện, rồi chọn theo khoảng cách mẫu từ một điểm xuất phát ngẫu nhiên. AuditSoft làm các bước này trên sổ NKC, cho kết quả lặp lại được khi chạy lại cùng hạt giống và xuất Giấy làm việc chọn mẫu.
1. VSA 530 quy định gì về lấy mẫu kiểm toán
Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 530 (VSA 530) về lấy mẫu kiểm toán được ban hành kèm Thông tư 214/2012/TT-BTC. Chuẩn mực yêu cầu kiểm toán viên:
- Xác định tổng thể phù hợp và đầy đủ với mục tiêu của thủ tục kiểm toán.
- Xác định cỡ mẫu đủ để giảm rủi ro lấy mẫu xuống mức thấp có thể chấp nhận được.
- Chọn phần tử sao cho mỗi đơn vị lấy mẫu trong tổng thể đều có cơ hội được chọn.
- Đánh giá kết quả: điều tra bản chất sai sót, dự tính sai sót cho tổng thể và kết luận mẫu có cung cấp cơ sở hợp lý hay không.
Chuẩn mực không bắt buộc một công thức cỡ mẫu. Các công ty kiểm toán thường dùng cách tính trong chương trình kiểm toán mẫu của VACPA, là cách AuditSoft áp dụng.
2. Xác định tổng thể và đối chiếu với sổ sách
Mẫu chỉ đáng tin khi tổng thể đầy đủ. Trước khi chọn mẫu, AuditSoft:
- Lọc sổ NKC theo phần hành và đầu tài khoản cần kiểm tra, theo phát sinh Nợ hoặc Có.
- Gộp các dòng cùng chứng từ để mỗi đơn vị lấy mẫu là một chứng từ.
- Đối chiếu tổng thể sau khi lọc với phát sinh trên bảng cân đối số phát sinh; chênh lệch trong ngưỡng làm tròn mặc định 1.000 đồng được coi là khớp.
3. Phần tử chính và hệ số tin cậy R
Phần tử chính là các khoản có giá trị từ ngưỡng trở lên; tất cả được kiểm tra, không chọn mẫu. Trong AuditSoft, ngưỡng mặc định bằng Mức trọng yếu thực hiện (PM), kiểm toán viên có thể hạ thấp để kiểm tra nhiều phần tử chính hơn.
Hệ số tin cậy R phản ánh mức đảm bảo cần có từ thủ tục chọn mẫu. AuditSoft dùng bảng của chương trình kiểm toán mẫu VACPA, với các mức được phép chọn:
| Độ tin cậy | Hệ số R | Mức giảm rủi ro cần đạt |
|---|---|---|
| 70% | 1,2 | Thấp |
| 80% | 1,6 | Trung bình |
| 90% | 2,3 | Trung bình |
| 95% | 3,0 | Cao |
Đảm bảo từ các thủ tục khác (kiểm soát nội bộ đáng tin cậy, thủ tục phân tích) càng ít thì cần mức giảm rủi ro từ chọn mẫu càng cao, tức R càng lớn và cỡ mẫu càng nhiều.
4. Công thức cỡ mẫu và khoảng cách mẫu MUS
Với phần giá trị còn lại sau khi tách phần tử chính:
- Cỡ mẫu n = (Giá trị còn lại × R) ÷ PM, làm tròn lên.
- Khoảng cách mẫu J = Giá trị còn lại ÷ n.
- Điểm xuất phát là một số ngẫu nhiên từ 1 đến J. Cộng dồn giá trị các phần tử còn lại; phần tử nào chứa điểm xuất phát, rồi điểm xuất phát cộng J, cộng 2J... thì được chọn.
Ví dụ tính (số liệu giả định)
Giá trị còn lại sau khi tách phần tử chính là 10 tỷ đồng, PM là 500 triệu đồng, chọn độ tin cậy 90% (R = 2,3):
- n = 10.000.000.000 × 2,3 ÷ 500.000.000 = 46 mẫu.
- J = 10.000.000.000 ÷ 46 ≈ 217,4 triệu đồng.
- Nếu điểm xuất phát là 100 triệu đồng, các điểm chọn là 100 triệu, khoảng 317,4 triệu, khoảng 534,8 triệu đồng... trên dãy cộng dồn.
Khoản có giá trị lớn hơn J chắc chắn được chọn, nên MUS nghiêng về các khoản lớn, phù hợp khi mục tiêu là phát hiện khai khống.
5. Chọn mẫu thử nghiệm kiểm soát
Với thử nghiệm kiểm soát, AuditSoft theo 5 chu trình của VACPA: C110 bán hàng, phải thu, thu tiền; C120 mua hàng, phải trả, trả tiền; C130 hàng tồn kho, giá thành, giá vốn; C140 tiền lương và nhân sự; C150 TSCĐ và XDCB.
- Kiểm soát thực hiện theo từng giao dịch: cỡ mẫu = R ÷ Tỷ lệ sai lệch có thể bỏ qua, làm tròn lên.
- Kiểm soát ít hơn hàng ngày dùng số mẫu tối thiểu đề nghị: hàng tuần 10 mẫu, hàng tháng 2 đến 4 mẫu, hàng quý 2 mẫu, hàng năm 1 mẫu.
- Khi tìm thấy sai lệch, giới hạn sai lệch tối đa được tính lại bằng hệ số điều chỉnh theo số sai lệch; quá 5 sai lệch thì kiểm toán viên phải xét đoán, thường chuyển sang thử nghiệm cơ bản.
Kiểm toán viên có thể nhập cỡ mẫu khác cỡ mẫu tối thiểu khi có lý do.
6. Đánh giá kết quả và lưu hồ sơ
Sau khi kiểm tra, AuditSoft dự tính sai sót cho tổng thể và tính cận trên sai sót theo bảng hệ số Poisson, rồi so với PM:
- Chấp nhận: cận trên sai sót không vượt PM.
- Vùng xám: sai sót dự tính dưới PM nhưng cận trên vượt PM; cần mở rộng mẫu hoặc làm thêm thủ tục.
- Sai sót trọng yếu: sai sót dự tính vượt PM; kiểm toán viên đề xuất bút toán điều chỉnh (AJE).
Mẫu được chọn bằng bộ sinh số ngẫu nhiên có hạt giống, nên chạy lại với cùng tổng thể và cùng hạt giống cho cùng danh sách mẫu, thuận tiện cho người soát xét hồ sơ. Kết quả xuất ra Giấy làm việc chọn mẫu dạng Excel. Xem thêm rà soát chi tiền mặt từ 5 triệu đồng và đối chiếu sổ NKC (B360).
7. Dùng thử AuditSoft
Dùng thử đầy đủ tính năng đến 31/12/2026. Giá tính theo máy và trùng với màn hình Bản quyền trong phần mềm.
| Gói AuditSoft | Thời hạn | Giá |
|---|---|---|
| Gói 1 Năm (Chuyên Nghiệp) | 1 năm (365 ngày) / 1 máy | 3.890.000 đ |
| Gói 3 Năm | 3 năm (1.095 ngày) / 1 máy | 8.900.000 đ |
| Early Bird — Vĩnh Viễn | Trọn đời / 1 máy | 4.890.000 đ |
| Gia Hạn 1 Năm | 1 năm (gia hạn) | 2.890.000 đ |