Tóm tắt: Từ 01/07/2025, hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ thuế GTGT đầu vào (Luật Thuế GTGT 2024 và Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP). Với thuế TNDN, Nghị định 320/2025/NĐ-CP cũng đặt ngưỡng 5 triệu đồng cho khoản chi được trừ. AuditSoft lọc các bút toán chi tiền mặt chạm ngưỡng trên sổ NKC, tách riêng thuế GTGT đầu vào và gom chi phí có rủi ro không được trừ để đối chiếu với chỉ tiêu B4.
1. Quy định thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng
Thuế GTGT: điều kiện khấu trừ thuế đầu vào
Luật Thuế GTGT 2024 (Luật số 48/2024/QH15) có hiệu lực từ 01/07/2025, được hướng dẫn bởi Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Theo Điều 26 của Nghị định này:
- Hàng hóa, dịch vụ mua vào có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thì mới được khấu trừ thuế GTGT đầu vào. Ngưỡng trước đây là 20 triệu đồng.
- Mua hàng hóa, dịch vụ nhiều lần trong cùng một ngày của cùng một người bán với tổng giá trị từ 5 triệu đồng trở lên thì các lần mua đó đều phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
- Nghị định liệt kê các hình thức được coi là thanh toán không dùng tiền mặt và hướng dẫn các trường hợp đặc thù như mua trả chậm, trả góp.
Thuế TNDN: điều kiện khoản chi được trừ
Luật Thuế TNDN 2025 được hướng dẫn bởi Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Điểm c khoản 1 Điều 9 của Nghị định này yêu cầu khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí được trừ. Trước đây ngưỡng này là 20 triệu đồng.
Lưu ý: Phần trên chỉ tóm tắt để định hướng rà soát. Thời điểm áp dụng, các trường hợp ngoại lệ và hướng dẫn của cơ quan thuế cần đối chiếu với văn bản gốc trước khi kết luận cho từng khoản chi.
2. Ảnh hưởng tới BCTC và quyết toán thuế
Một khoản mua từ 5 triệu đồng trả bằng tiền mặt có thể dẫn tới hai hệ quả khác nhau, cần tách riêng khi tổng hợp:
- Thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ: số thuế trên dòng Nợ 133 không được khấu trừ, ảnh hưởng tờ khai GTGT và số dư thuế phải nộp.
- Chi phí có rủi ro không được trừ khi tính thuế TNDN: giá trị khoản chi được gom vào chỉ tiêu B4 trên tờ khai quyết toán thuế TNDN (mẫu 03/TNDN) để tính lại thuế.
Với kiểm toán BCTC, đây là phần việc xem xét tuân thủ pháp luật theo VSA 250 và ước tính lại chi phí thuế TNDN. Nếu sai lệch trọng yếu, kiểm toán viên đề xuất bút toán điều chỉnh (AJE) và tổng hợp vào bảng sai sót B410.
3. Cách lọc chi tiền mặt từ 5 triệu đồng trên sổ NKC bằng Excel
- Lọc các dòng ghi Có tài khoản 111 (tiền mặt).
- Bỏ các dòng luân chuyển tiền nội bộ: Nợ 111 hoặc Nợ 112 (nộp tiền mặt vào ngân hàng, chuyển quỹ).
- Giữ các dòng ghi Nợ tài khoản hàng tồn kho, tài sản cố định (211, 213, 217), chi phí, chi phí trả trước và thuế GTGT đầu vào (133).
- Bỏ các khoản nộp thuế, lệ phí vào NSNN vì không phải mua hàng hóa, dịch vụ.
- Lọc các dòng từ 5.000.000 đồng trở lên, rồi cộng theo ngày và theo người bán để tìm trường hợp tách nhỏ nhiều phiếu chi trong cùng một ngày.
- Ghép dòng Nợ 133 với dòng chi phí cùng chứng từ để biết phần thuế GTGT và phần chi phí của từng khoản.
Với sổ có hàng trăm nghìn dòng, các bước ghép theo chứng từ và cộng theo ngày, người bán là chỗ dễ sót nhất khi làm tay.
4. AuditSoft rà soát chi tiền mặt như thế nào
AuditSoft đọc sổ NKC và sổ chi tiết công nợ của khách hàng ngay trên máy của bạn, rồi đánh dấu:
- Từng bút toán chi tiền mặt chạm ngưỡng. Kiểm toán viên chọn ngưỡng 5 triệu đồng theo quy định mới hoặc 20 triệu đồng theo quy định cũ, tùy kỳ được kiểm toán.
- Thuế GTGT đầu vào chi bằng tiền mặt (Nợ 133 / Có 111) được tách riêng thành rủi ro không được khấu trừ, không cộng vào chỉ tiêu B4.
- Mua tài sản cố định bằng tiền mặt (Nợ 211, 213, 217 / Có 111).
- Trên sổ công nợ phải trả: từng phiếu chi tiền mặt trả người bán từ 5 triệu đồng, và tổng nhiều phiếu chi trong cùng một ngày cho một người bán đạt 5 triệu đồng.
Các khoản nộp thuế, lệ phí vào NSNN và luân chuyển tiền nội bộ được loại ra. Mỗi dòng kèm căn cứ, số chứng từ, đối tác và trạng thái chờ kiểm toán viên xem xét; danh sách xuất được ra Excel để lưu vào hồ sơ. Chi phí có rủi ro được gom để đối chiếu với chỉ tiêu B4 trên tờ khai 03/TNDN.
5. Đưa kết quả vào hồ sơ kiểm toán
Kết quả rà soát là đầu vào cho các bước sau trong AuditSoft:
- Giấy làm việc thuế và các khoản phải nộp Nhà nước (E300) và các phần hành chi phí.
- Sổ bút toán điều chỉnh (AJE) dùng chung và bảng tổng hợp sai sót B410.
- Đối chiếu 2 sổ NKC trước và sau điều chỉnh (B360) để kiểm tra khách hàng đã ghi nhận đúng các điều chỉnh đề xuất.
Xem thêm cẩm nang đối chiếu sổ NKC (B360) và cách chọn mẫu kiểm toán theo VSA 530.
6. Dùng thử AuditSoft
Dùng thử đầy đủ tính năng đến 31/12/2026. Giá tính theo máy và trùng với màn hình Bản quyền trong phần mềm.
| Gói AuditSoft | Thời hạn | Giá |
|---|---|---|
| Gói 1 Năm (Chuyên Nghiệp) | 1 năm (365 ngày) / 1 máy | 3.890.000 đ |
| Gói 3 Năm | 3 năm (1.095 ngày) / 1 máy | 8.900.000 đ |
| Early Bird — Vĩnh Viễn | Trọn đời / 1 máy | 4.890.000 đ |
| Gia Hạn 1 Năm | 1 năm (gia hạn) | 2.890.000 đ |